تعطیلی مدارس خطرناکتر است یا تهدیدانگاری؟
به گزارش «راهبرد معاصر»؛ برخلاف فضاسازی رسانههای معاند و القای وجود تهدید در زمینه آموزشی در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید، وزیر آموزشوپرورش خبر داد مدارس حتی در شدیدترین شرایط حضوری است و تمام امکانات و ظرفیتهای آموزشوپرورش برای آغاز سال تحصیلی آرام، کمدغدغه و مناسب فراهم است.
در شرایط انقباض معیشتی ناشی از تورم، ناخودآگاه بخشی از جامعه از هر روز تعطیلی به عنوان تنفس مالی و کاهش هزینه استقبال میکند
در شرایطی که جنگ ترکیبی و عملیات روانی کانون ادراک جامعه ایرانی را نشانه رفته است، زمزمهها و تمایلات ناخودآگاه برای تعطیلسازی مکرر مدارس به بهانه «تهدید نظامی»، زنگ خطری فراتر از یک تصمیم اداری ساده به صدا درآورده است. شواهد نشان میدهد دشمن نه به وسیله برخورد سخت، بلکه با سوار شدن بر گسلهای فرسایشیافته جامعه (ازجمله فشار معیشتی خانوادهها و افت انگیزه تحصیلی والدین) به دنبال قفل کردن چرخه آموزش و تعلیق حیات تمدنی کشور است.
آمارهای رسمی حاکی از آن است میانگین نمرات نهایی پایه دوازدهم کشور به کانال ۱۰.۹۸ سقوط کرده و بیش از ۴۰ درصد دانشآموزان ایرانی طبق ارزیابیهای بینالمللی حتی به حداقل معیار فهم متن نمیرسند. آیا خانهنشینی فرزندان به بهانه امنیت، زمینهساز شکلگیری نسلی مسخشده، بیریشه و فاقد قدرت تفکر تحلیلی در سالهای آینده نیست؟
فاطمه حق وردی، کارشناس مسائل تربیتی با ابراز تردید نسبت به ادعاهای خلاف واقع رسانههای معاند و انگارههای شبکههای اجتماعی در زمینه تهدیدآمیز بودن حضور دانشآموزان در مدارس در شرایط کنونی به «راهبرد معاصر» گفت: تعطیلی زنجیرهای نهاد آموزش در تراز راهبردی دقیقاً به معنای توقف بازتولید سرمایه انسانی و هویتی کشور است. دشمن در جنگ شناختی تنها به دنبال وارد کردن آسیب مادی نیست؛ هدف بنیادین آن ایجاد انسداد کارکردی در اداره کشور و گسستن پیوند عاطفی و شناختی میان مردم و ساختار رسمی است. با وجود این، نکته کلیدی اینجاست که روایتهای مسموم دشمن زمانی جریانساز میشوند که در زمین واقعیت اجتماعی قلاب پیدا کنند. متأسفانه دشمن روی سه گسل درونزا سوار شده است؛ اقتصاد سیاسی آموزش، انقطاع نسلی و خطای ادراکی خانوادهها.
وی درباره اقتصاد سیاسی آموزش و اینکه فشار معیشتی خانوادهها به بستری برای پذیرش بهانههای امنیتی تبدیل میشود، افزود: واقعیت اینکه در سطح کلان، ما با پدیدهای روبهرو هستیم که میتوان آن را «فرار از هزینههای پنهان زیست اجتماعی» نامید. فرستادن فرزند به مدرسه امروز مستلزم زنجیرهای پرهزینه از سرویس، پوشاک، لوازمالتحریر، تغذیه روزانه و شهریههاست. در شرایط انقباض معیشتی ناشی از تورم، ناخودآگاه بخشی از جامعه از هر روز تعطیلی به عنوان تنفس مالی و کاهش هزینه استقبال میکند.
کارشناس مسائل تربیتی عنوان کرد: در گذشته این تمایل پنهان پشت کلیدواژههایی همچون آلودگی هوا یا برودت و صرفهجویی انرژی کادوپیچ میشد؛ امروز همان سازوکار روانی با دستاویز قرار دادن «احساس خطر و تهدید نظامی» بازتولید میشود. اتاق فکرهای معاند این نیاز روانی را به درستی شناسایی کردهاند و انفعال ناشی از تنگنای اقتصادی را به مطالبه به ظاهر موجه و ایمن تبدیل میکنند.
حق وردی درباره نقش خانوادهها و بیتفاوتی تربیتی آنها نسبت به درس خواندن فرزندانشان گفت: این گسل بزرگ «انقطاع بیننسلی در ارزشگذاری علم» است. والدینی که امروز در دهه ۳۰ و ۴۰ زندگی خود قرار دارند، نسلی هستند که در زندگی روزمره تجربه کردهاند مدرک دانشگاهی لزوماً متضمن رفاه، منزلت و شغل پایدار نیست. وقتی شأن دانش در تحرک اجتماعی افت پیدا کند، مدرسه برای والدین از نهاد انسانساز و سنگر پیشرفت به «پارکینگ امنیتی برای نگهداری چندساعته بچهها» کاهش مییابد.
وی تصریح کرد: پدری یا مادری که خودش در نظام پیشین بیانگیزه بوده و باوری به عمق دانش ندارد، هیچ تعصبی نسبت به عقبماندگی درسی فرزندش حس نمیکند. در نتیجه، با نخستین شایعه، فرزند را در خانه حبس میکند، زیرا برای آموزش ارزشِ قائل نیست.
حق وردی درباره این گزاره که درس نخواندن دانشآموزان به پرورش نسلی با ضعف عمیق فکری و فقر فرهنگی منجر میشود، عنوان کرد: این موضوع بههیچوجه اغراق نیست؛ زنگ خطر در آمار رسمی به صدا درآمده است. طبق گزارش رسمی مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش برای امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۳، میانگین کشوری نمرات پایه دوازدهم در کل رشتهها ۱۰.۹۸ از ۲۰ بوده است؛ یعنی نمرهای در لبه قبولی ناپلئونی. در رشته علوم انسانی (که ستون فقرات اندیشه، مدیریت و فرهنگ جامعه است) میانگین نمرات دهم، یازدهم و دوازدهم در کانال ۹ میچرخد (پایه دوازدهم ۹.۱۳). در پایه یازدهم نیز میانگین نمرات ۱۰.۶۲ و پایه دهم ۱۱.۵۹ ثبت شده است.
وی افزود: فاجعه بارتر در ارزیابیهای تطبیقی بینالمللی دیده میشود؛ در آزمون بینالمللی پرلز (PIRLS 2021) برای سواد خواندن و درک مطلب، ایران با نمره ۴۱۳ در رتبه شرمآور ۵۳ از بین ۵۷ کشور ایستاد و آمار نشان داد بیش از ۴۰ درصد دانشآموزان پایه چهارم ما حتی توان فهم، تحلیل و استنتاج از یک متن ساده ندارند. در آزمون تیمز (TIMSS 2023) نیز در ریاضی پایه چهارم در رتبه ۵۳ از ۵۸ کشور قرار گرفتیم و در علوم پایه هشتم افت امتیازی عمیقی تجربه شد.
حق وردی گفت: وقتی این دادهها را کنار هم بگذاریم، با نسلی مواجهیم که مطالعه عمیق ندارد، تمرکز آن با محتواهای زرد شبکههای اجتماعی نابود شده و دچار تنبلی شناختی مزمن است. نسلی که تاریخ، ادبیات و تحلیل زنجیرهای را یاد نگیرد، دچار بیریشگی هویتی و فقر فرهنگی مطلق خواهد شد.
باید پیوست معیشتی آموزش شکل بگیرد و دولت با توزیع خدمات پایه و حذف بارهای مالی کاذب مدرسه، جذابیت اقتصادی ناشی از خانهنشینی را برای طبقات محروم خنثی کند
کارشناس آموزشی درباره سناریوهای وحشتناک آینده درصورت تداوم تعطیلی مدارس و فرایند آموزش در کشور تأکید کرد: خروجی این فرآیند سه تهدید وجودی و بنیادین برای آینده است؛ نخست، بحران بازتولید نخبگان و قحطالرجال کیفی؛ چه اینکه ۱۰ یا ۱۵ سال دیگر نهادهای پیشرفته نظامی، دیپلماسی، مدیریت کلان اقتصادی و صنایع فضایی و هستهای ما برای اداره کشور به مغزهای متفکر نیاز دارند. از مدرسهای که نمراتش در مرز ۱۰ است و دائم تعطیل میشود، نخبگان مقاوم بیرون نخواهند آمد.
وی دومین تهدید را خلع سلاح ادراکی در جنگ شناختی عنوان کرد و گفت: تودهای که قدرت تحلیل منطقی ندارد و مفاهیم نمیفهمد، لقمه چرب و نرمی برای مهندسی افکار عمومی به وسیله رسانههای معاند است. دشمن با ایجاد شوکهای روانی، جامعه فاقد تفکر انتقادی را به راحتی در خیابان یا فضای مجازی به سمت آشوب و تصمیمات انتحاری هدایت میکند.
حق وردی سومین تهدید را مسخ تمدنی و تهی شدن از روحیه ایثار خواند و تصریح کرد: نسلی که پیوند فرهنگیاش با ریشهها قطع شود، مفاهیمی همچون هویت دینی، آرمان مقاومت، غیرت ملی و حتی امنیت سرزمینی را نمیفهمد و با افتادن در ورطه نیهیلیسم و مصرفگرایی، مشروعیت و پشتوانه اجتماعی نظام را در شرایط بحران تهی میکند.
کارشناس تربیتی راهکار عبور از این شرایط را در سه گام تشریح کرد و گفت: ما نیازمند خروج فوری از رویکردهای انفعالی هستیم. در گام نخست، باید پیوست معیشتی آموزش شکل بگیرد و دولت با توزیع خدمات پایه و حذف بارهای مالی کاذب مدرسه، جذابیت اقتصادی ناشی از خانهنشینی را برای طبقات محروم خنثی کند.
وی بازآفرینی منزلت علم را دومین گام خواند و عنوان کرد: باید میان مهارتآموزی و نمرات کیفی با بازار کار اتصال برقرار و امید والدین به آینده تحصیلی فرزندان احیا شود.
حق وردی افزود: نهادهای امنیتی و رسانهای باید اجازه ندهند احساس کاذب ناامنی، آموزش کشور را متوقف کند. سنگر آموزش نباید با یک شایعه مجازی تخلیه شود؛ زیرا دشمن با موشک فقط زیرساخت فیزیکی را میزند، اما با تعطیل کردن مدارس، عقل، آینده و بقای ملی ما را نشانه گرفته است.